Toverdokters

Ik boekte deze reis naar Kameroen vorig jaar in de hoop dat de Afrikaanse teams in een WK op hun eigen continent zouden schitteren - de Ontembare Leeuwen in het bijzonder. Ik hoopte dat de wedstrijd van aanstaande donderdag tussen Otanje en Kameroen een spetterend spektakel zou worden, dat zou uitmaken wie als winnaar van groep E naar de achtste finales zou gaan, en wie als nummer twee.
De bittere praktijk van dit merkwaardige toernooi pakte anders uit. Inmiddels zijn drie van de zes Afrikaanse deelnemers al in de eerste ronde definitief uitgeschakeld, waaronder het gastland - voor het eerst in de geschiedenis van het WK. De kansen van een vierde land, Ivoorkust, bestaan nog slechts in theorie - ik zie de Olifanten het verschil van 9 doelpunten met Portugal niet meer goedmaken in hun laatste wedstrijd. Kameroen, het land met de rijkste WK-geschiedenis van alle Afrikaanse ploegen, kegelde zichzelf zelfs als allereerste uit het toernooi.
Ghana heeft nog een kans, maar moet in zijn laatste wedstrijd aantreden tegen de toernooibikkelaars van de Duitse Mannschaft, en dat geeft geen aanleiding tot opimisme. Algerije zou tegen de VS voor een verrassing kunnen zorgen, maar ook dat lijkt niet al te waarschijnlijk.
Het ziet er dus naar uit dat alle zes deelnemende Afrikaanse ploegen al na de eerste ronde naar huis mogen. Dat is bijzonder triest voor het Afrikaanse voetbal en, gezien het talent waarover de meeste teams beschikken, eigenlijk onvoorstelbaar.
Waaraan is dit collectieve falen te wijten?
Het ligt voor de hand de schuld te leggen bij de gebrekkige coaching. De meeste Afrikaanse voetballers die op het WK actief waren, verdienen hun brood weliswaar bij Europese (top-)clubs, maar daar zijn ze omringd door andere topspelers, worden ze over het algemeen gecoacht door trainers van topniveau en profiteren ze van een goede, zakelijke organisatie. Als ze voor hun eigen land uitkomen worden ze niet alleen geconfronteerd met trainers van aanmerkelijk minder niveau, maar ook met doorgaans amateuristische en soms zelfs ronduit corrupte bondsbesturen.
Ik heb eerder geschreven over de 'hommage' waarmee Kameroens Ontembare Leeuwen door volk en vaderland live op de nationale televisie werden uitgewuifd. Ik betwijfelde toen al of dat bevordelijk was voor de concentratie en het teamgevoel. En als de aanvoerder (tegen wil en dank, heb ik het idee - naar verluidt probeert Samuel Eto'o de steun van zijn medespelers te verwerven door ze met dure cadeaus te overladen) bij zijn nationale elftal te maken krijgt met een derde-rangscoach als Paul Le Guen, waar hij bij Barcelona en Inter trainers als Rijkaard, Guardiola en Mourinho gewend is, hoeft het niet echt verbazing te wekken dat hij nooit het niveau haalt dat hij bij zijn club weet te bereiken.
De vader van het Kameroenese gezin waar ik verblijf, zinspeelde van de week nog op een andere factor. Hij zei me dat Afrikaanse teams in het algemeen en Kameroen in het bijzonder 'zich tegenwoordig voorbereiden zoals Europese voetballers': "En training en conditie en taktiek zijn voor Afrikaanse voetballers niet genoeg. Ze zijn hun Afrikaanse wortels vergeten. Ze maken geen gebruik meer van de traditionele middelen waarover wij beschikken."
Ik had de indruk dat hij het had over 'magische' hulpmiddelen. Het is voor de gemiddelde westerling moeilijk te bevatten hoe sterk het geloof in het bovennatuurlijke in Afrika nog altijd is. Mijn vriend Abdon vertelde me onlangs met een stalen gezicht dat hij een boek had gelezen waarin werd uitgelegd waaraan het westen zijn technologische superioriteit te danken had. Volgens dit boek hebben de Europese 'sorciers' een paar honderd jaar geleden onder leiding van 'Merlin' een vergadering belegd waarbij zij collectief besloten hun magische talenten voortaan nog slechts ten goede aan te wenden. Met onze huidige 'magie scientifique' als resultaat. Het is een boek dat ik graag eens zou lezen, maar Abdon zegt dat hij het kwijt is...
Ik probeerde met hem te redeneren: "Maar 'science' is toch geen 'magie'? Ik ben hierheen gevlogen met een vliegtuig dat werkt volgens wetenschappelijke principes. Een 'sorcier' kan toch geen vliegtuig bouwen, zeker?"
Dat had ik verkeerd gezien, verzekerde Abdon mij. "Onze tovenaars kunnen mensen ook door de lucht laten vliegen, naar Euopa en Amerika zelfs, maar dat is alleen voor negatieve doeleinden."
Dat mag voor een Europeaan onzinnig lijken, maar psychologisch is dit geloof in tovenarij voor de Afrikaan van groot belang. Misschien hebben Afrikaanse voetballers, als ze voor hun nationale elftal uitkomen, inderdaad behoefte aan meer dan alleen 'wetenschappelijke' begeleiding. Misschien hebben de teams inderdaad toverdokters nodig om optimaal te kunnen presteren. En misschien is het dat waaraan het de Afrikaanse ploegen bij dit toernooi heeft ontbroken...